صوفيان - هو رحمان الدنيا و رحيم الاخرة - مىگويد : « احسان خالق در دنيا شامل مؤمن و كافر است و در آخرت خاصّ مؤمنان . بنابراين ، سخن خداوند كه فرموده : وَ رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ فَسَأَكْتُبُها لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ « 1 » تنبيهى است بر اين كه در دنيا شامل مؤمن و كافر است و در آخرت خاص مؤمنان . » بدون شك ، تأثير اين سخن بر ابن عربى هم سرايت كرد ، كه در فتوحات و ديگر نوشته‌هاى خود در بحث از رحمت نمايان است . وى هرچند رحمت را بر انواعى تقسيم كرده ، مثل رحمت پيشين و امتنانى و طبيعى و واجب ؛ امّا همه را به دو نوع اصلى برمىگرداند : رحمت عام و رحمت خاص . رحمت عام از آن همهء آفريده‌ها : از مؤمن و كافر و خوب و بد ، سنگ و درخت و گياه و حيوان است و مخصوص همه موجودات به خواصّ آنهاست كه براى ديگرى نيست . اين همان معنايى است كه ابن عربى به آن اشاره كرده است : « چون غير داراى آن مناسبت خاص نيست » و يا آن‌جا كه مىگويد : « چون رسول داراى مناسبتى است براى همه امّتى كه به سوى آنها مبعوث شد و به او ايمان آوردند ؛ او با هر مؤمنى از امّت خويش با مناسبت خاصّى مىباشد كه آن مؤمن آن را تعيين مىنمايد . » پيداست رحمتى كه رسول بين مردم منتشر مىسازد ، همان است كه از پروردگارش دريافت مىكند و همه از افاضات و تأثير وحى مىباشد . نزد شهرزورى در شرح التحفة المرسلة ، شامل سخن ابن عربى و ديگران مىگردد كه بىنياز از اطالهء كلام است . آن‌جا كه دربارهء دو نوع رحمت مىگويد : « . . . او خدايى است كه به رحمت عامّه ؛ يعنى آفرينش و امداد موصوف است و به رحمت خاص ، كه همان توفيق در سعادت ابدى است . » عين اين معنا را پيامبر ( ص ) اشاره كرده و فرمود : « خداوند مردم را در ظلمتى آفريد و آن‌گاه از نورش بر آنها باريد . » حكيم حسن بن حمزهء شيرازى مىگويد : « خلق در اينجا به معناى قدر است ؛ چون تقدير قبل از آفرينش است ؛ و بارش نور كنايه از افاضهء وجود بر ممكنات مىباشد . هركس كه اندكى از آن نور به او رسيد ، هدايت شد و بارش

--> ( 1 ) - اعراف ( 7 ) آيهء 156 : و رحمتم همه چيز را فراگرفته است و به زودى آن را براى كسانى كه پرهيزگارى مىكنند ، مقرّر مىدارم .